Câu lạc bộ Đọc sách cùng con docsachcungcon.com
Ảnh: Hội Nhà văn Việt Nam
PGS. TS Nguyễn Thị Thanh Vân (nhà văn Vân Thanh) là một trong những nhà nghiên cứu hiếm hoi tại Việt Nam chuyên sâu nghiên cứu về văn học thiếu nhi. Bà đã miệt mài với lĩnh vực mình tâm huyết trong suốt hơn nửa thế kỷ, và xuất bản nhiều tác phẩm như: Văn xuôi cho thiếu nhi dưới chế độ mới (1982); Phác thảo văn học thiếu nhi Việt Nam (1999); Văn học thiếu nhi như tôi được biết (2000); Văn học thiếu nhi Việt Nam (sưu tập, nghiên cứu, lý luận, phê bình, tiểu luận, tư liệu) (2003); Tác giả văn học thiếu nhi Việt Nam (2006); Văn học thiếu nhi Việt Nam – Một số vấn đề về tác phẩm và thể loại (Nghiên cứu – lý luận, 2019)…
Nhà văn Vân Thanh đã từ trần ngày 21/1/2026, hưởng thọ 93 tuổi. CLB Đọc sách cùng con xin được bày tỏ lòng tiếc thương vô hạn đối với một tấm lòng yên mến trẻ thơ và cống hiến hết mình cho văn học thiếu nhi. Chúng cháu sẽ nhớ mãi đến bác Vân Thanh trong nụ cười hiền hậu, trái tim ấm áp và trong sáng, gần gũi.
Xin chia sẻ lại lời kể của Bà trong cuộc trò chuyện với báo Khoa học và Phát triển về công cuộc nghiên cứu kể từ những thời kì đầu còn nhiều khó khăn, để phần nào thấy được những trăn trở và tâm huyết của Bà dành cho văn học thiếu nhi nói riêng và cho trẻ em nói chung.
“…
“6 tháng sau khi về nước và thực tập tại Nhà xuất bản Kim Đồng, được sự giúp đỡ của các nhà văn Võ Quảng, Phạm Hổ, Thi Ngọc, tôi đã hoàn thành bản báo cáo “Văn học thiếu nhi Việt Nam”. Bản báo cáo được bác Đặng Thai Mai (Viện trưởng Viện Văn học) và bác Hoài Thanh (Viện phó) cho in ngay trong tập san “Nghiên cứu văn học” số 6/1962, nhuận bút 36 đồng (theo thời giá lúc bấy giờ mua được 144 bát phở). Tôi sướng lắm. Đó là động lực giúp tôi tiếp tục đi theo hướng mình đã chọn” – TS Vân Thanh kể.
Đến giờ, bà không nhớ mình đã đọc bao nhiêu sách, dành bao nhiêu thời gian đến Thư viện quốc gia tìm đọc mọi tác phẩm văn học thiếu nhi. Bà kể: “Trong một đợt sang Liên Xô công tác, tôi được Thư viện quốc gia Liên Xô tặng một số tập truyện tranh thiếu nhi. Nhiều người bảo tôi mang sách đó về làm gì cho nặng, có ai đọc đâu, tốt nhất là mua ấm điện, bàn là về mà dùng; nhưng tôi vẫn quyết mang nó về”.
Và đó chính là những tư liệu quý báu đã giúp bà hoàn thành luận án tiến sỹ đầu tiên của Viện Văn học năm 1981: “Truyện viết cho thiếu nhi dưới chế độ mới”. Đây là công trình về văn học thiếu nhi Việt Nam đầu tiên của giới nghiên cứu, phê bình, giảng dạy văn học Việt Nam. Bà cũng là người đầu tiên đưa ra khái niệm văn học thiếu nhi là gì, thế nào là một tác phẩm văn học thiếu nhi.
“Cần phân biệt truyện/thơ viết cho thiếu nhi và viết về thiếu nhi. Viết về thiếu nhi thì có thể trẻ con không đọc, còn viết cho thiếu nhi thì trẻ con đọc được” – bà lý giải rồi lại cười: “Tôi có đùa với mọi người rằng đáng lẽ phải làm tượng tôi vì tôi là tiến sỹ đầu tiên của Viện Văn học, cũng là tiến sỹ đầu tiên của Việt Nam nghiên cứu về văn học thiếu nhi”.
…
Trong cuốn kỷ yếu của Hội Nhà văn, phầm tự bạch bà viết: “Tôi yêu văn học thiếu nhi bởi tôi rất yêu trẻ em. Cảm ơn Viện Văn học và Nhà xuất bản Kim Đồng cùng các nhà văn viết cho thiếu nhi đã giúp tôi có được sự yên tâm và kiên trì trên con đường nghề nghiệp, dẫu đôi khi rất nản mỏi”…”
Và cuối cùng, xin trích lại một phần bộc bạch của Bà về quá trình biên soạn cuốn “Tác giả văn học thiếu nhi Việt Nam”, chính là một di sản từ tâm huyết và tình cảm của Bà để lại cho các thế hệ độc giả và tác giả viết cho thiếu nhi: “Từ đáy lòng, tôi luôn quý mến và trân trọng các tác giả viết cho thiếu nhi. Bởi tôi nghĩ: các nhà văn khi viết cho người lớn có thể rối rắm, phức tạp, đa nghĩa, nhiều ẩn ý… nhưng khi đi vào miền đất cho thiếu nhi, người viết nào hầu như cũng dành cho các em những phần trong trẻo, tốt đẹp nhất.”
