Câu lạc bộ Đọc sách cùng con docsachcungcon.com
Lê Phương Liên
(Bài đăng trên báo Thời nay số 1709 – 1/6/2026)
Gần đây tôi nhận được cuốn sách mới nhất của Thụy Anh có tựa đề MẮT TRỐ (truyện dài – NXB Trẻ – 2026), tôi đã say sưa đọc 80 trang sách của Thụy Anh rồi hân hoan gấp lại trang cuối cùng với một tâm trạng hi vọng sẽ còn được đọc tiếp nữa! “ Mắt trố” có gì hấp dẫn tôi? Trước hết cuốn sách lôi cuốn người đọc bằng một giọng văn tự sự dịu dàng ấm áp. Tác giả đã miêu tả tiếng kêu của mèo con bằng tình cảm của chính mình (một người đã là mẹ) khiến người đọc cảm thấy mèo và người dường như không có khoảng cách: “Mắt trố kêu nhặng lên khi húc đầu vào bụng mẹ. Khó có thể miêu tả tiếng kêu của em. Nó thanh thanh nho nhỏ, rối rít đến buồn cười, như một em bé tập nói, nói một tràng chẳng ai nghe ra chữ gì, chỉ có mẹ em là hiểu rõ rành con mình muốn nói gì. Mèo mẹ cũng vậy. Mèo mẹ âu yếm nằm xoài ra rộng hơn để Mắt trố dễ dàng tìm thấy cái đích của mình.”
Chắc chắn rằng, tác giả Thụy Anh đã ngắm nghĩa quan sát nguyên mẫu mèo mẹ Miu Nguyễn và mèo con Mắt Trố rất chăm chú, rất nhiều lần và thực sự gắn bó với hai mẹ con mèo này đến độ nhập hồn mình vào hai nhân vật đó. Sau khi thưởng thức đoạn văn tả tiếng mèo con. Tác giả lại cho người đọc được tiếp tục thụ hưởng cảm giác khoan khoái của mèo mẹ: “Mèo mẹ khẽ nhắm mắt, người rung lên khe khẽ, phát ra những tiếng sôi trong cổ họng: rù rù, rừ rừ… Đó là dấu hiệu cho thấy, mèo đang hài lòng, yên tâm, tận hưởng cảm giác dễ chịu và êm ái.”
Bằng một giọng văn tình cảm nữ tính như vậy, tác giả Thụy Anh đã tạo ra một không gian truyện đồng thoại mới. Một không gian câu chuyện ở đó thế giới của loài vật hòa đồng cùng thế giới của loài người. Loài vật sống chung với loài người. Con người hiểu con vật và tôn trọng con vật như một con người.
Hầu hết các truyện đồng thoại của văn học thiếu nhi Việt Nam trước đây đều tạo ra một thế giới loài vật riêng trong khung cảnh xóm làng, bãi cỏ, sông nước, ruộng đồng… Thế giới loài vật với những tập tính tự nhiên như dế mèn thì thích ăn cỏ non, mèo thích ăn thịt chuột… Trong thế giới đó các loài vật được nhân cách hóa thành các nhân vật mang tính người. Thế giới loài vật phản ảnh xã hội loài người.
Thế giới truyện đồng thoại của “Mắt Trố” có khung cảnh là một căn hộ trong một khu đô thị mới. Những con mèo sống chung với con người đã có một cuộc sống thuần hóa, mèo không ăn thịt chuột, hay các động vật còn sống. Mèo chỉ ăn các viên thức ăn chế biến sẵn và… pate (thịt đã được nấu chín). Mèo sống trong căn phòng và vui chơi luyện tập cùng các đồ vật trong phòng như cái ghế ngồi làm việc của bố anh Dế. Mèo được đặt tên và có cả họ Nguyễn như họ của nhà anh Dế. Các nhân vật con người như anh Dế, mẹ Dế, bố Dế, anh Bon, em Mun đã ứng xử bình đẳng như với Miu Nguyễn và Mắt trố như là những con vật đó là con người vậy.
Tác giả Thụy Anh khi đóng vai người kể chuyện có lúc chị hóa thân vào mèo mẹ (Miu Nguyễn) có lúc lại hóa thân vào mèo con (Mắt Trố) trong đoạn “ Các bà mẹ đều hay lo”, tác giả đã có những đoạn tự sự rất hay khi người con nghĩ về tình yêu thương của mẹ. “Mắt Trố phát hiện ra, mẹ Miu rất là hay lo. Mắt Trố không biết rằng tất cả các bà mẹ trên đời đều hay lo…” “Cẩn thận kẻo ngã! Cẩn thận kẻo cộc đầu…” Tuy vậy sự lo lắng của các bà mẹ (Người hay Mèo) đều không thừa. Rồi đến một ngày Mắt Trố bị ngã thật khi leo trèo lên cái đàn piano: “Em bám trượt, ngã đập chân vào chân đàn. Những cặp chân gỗ cứng như thép, bóng loáng…chẳng nhảy múa, chẳng tự di chuyển bao giờ.” Đó là lúc Mắt Trố bị đau điếng. “Lần đầu tiên em biết thế nào là đau. Hóa ra thế giới không êm êm mãi như những túm lông dịu dàng ở bụng mẹ, cũng chẳng mềm mại như những tấm vải lót ổ mà anh Dế cứ cố nhét vào góc hộp cho hai mẹ con…” Tác giả Thụy Anh đã thể hiện được sự tự nhận thức ra thế giới xung quanh của Mắt Trố – là một chú mèo con và cũng là một đứa trẻ. Những va vấp, những cú ngã sẽ làm cho Mắt Trố tự lớn lên.
Trong thế giới của câu chuyện này, Mắt Trố đã không chỉ nhận được tình yêu thương bản năng của mèo mẹ Miu Nguyễn mà em còn nhận được tình yêu thương có ý thức của con người ở đây là nhân vật anh Dế. Ở trên ta đã thấy tình yêu thương thể hiện ở “tấm vải lót ổ” cho hai mẹ con nhà mèo. Đến đoạn “Mũi chém…” người đọc được thấy rõ hơn cách ứng xử tinh tế của anh Dế và em Bon với Mắt Trố. Tình huống bắt đầu từ một trò trẻ con gọi nôm na là “nghịch mèo” của em Bon. “Bon dí sát mũi vào vào Mắt Trố để xem mèo có thơm mùi sữa không…” Và, thế là theo bản năng, mèo con phản ứng: “Mắt Trố đi giật lùi ra rất nhanh rồi lao vào chóp mũi Bon. Kết quả là chiếc móng xinh xinh đã cào xước một vệt dài trên mũi anh bạn.” Ở trong trường hợp này không ít những đứa trẻ có thể có những hành động hung bạo bột phát (như cách mèo Mắt Trố đã phản ứng em Bon). Trong tác phẩm Mắt Trố của tác giả Thụy Anh hai nhân vật anh Dế và em Bon đã có cách ứng xử khác. “Bon kêu khẽ, chạy ra tìm anh Dế. Dế vội lấy nước muối rửa vết thương cho em. Ngắm nghía Bon, Dế chép miệng: – Bon có cái sẹo ở mũi lại đẹp giai hơn đấy.”
Những đứa trẻ yêu mèo sẽ có cách ứng xử như thế. Đấy là chuyện trẻ con. Tuy vậy những bà mẹ “xót con” sẽ không đơn giản tha thứ cho vết mèo cào trên mặt con trai yêu quý của mình. Khi mẹ của em Bon xuất hiện, mặt xanh tái nhợt đi khi nhìn thấy mặt con có vết thương. Em Bon đã nói: “Mẹ, đấy là mũi con chém vào chân mèo con đấy! Mắt Trố không có lỗi gì đâu.” Thật là một câu nói rất trẻ con, rất đáng yêu của một cậu bé nhân hậu. Đây chỉ là một đoạn trong rất nhiều đoạn văn trong tác phẩm “Mắt Trố” thể hiện tình cảm nhân văn sâu sắc của tác giả Thụy Anh. Mắt Trố được nuôi dưỡng trong một môi trường mà tính thiện lương của con người lấn át tính dã man của loài cầm thú. Ngay cả trong con người, “tính cầm thú” cũng còn rất mạnh. Một đứa trẻ cũng như một con vật nhỏ, được lớn lên trong một môi trường nhân văn thì tính người sẽ lấn áp được tính thú vật. Mắt Trố được lớn lên trong một gia đình nhân hậu do đó con mèo nhỏ này đã được thuần dưỡng. Bản năng thú vật của nó đã thay đổi. Các nhân vật Mèo trong tác phẩm “Mắt Trố” cũng không phải là những con mèo hoang dã dẫu cho nó đã là một con mèo sống tự do không thuộc về một gia đình nào cả. Ta hãy tìm hiểu thêm một tình huống khác. Khi Mắt Trố đã đột ngột bị lạc khỏi gia đình anh Dế. Nó đã bắt đầu một cuộc sống lang thang và quen biết những người bạn mới như mèo Nữ Hoàng. Một buổi sáng Mắt Trố đi tha thẩn quanh hồ, lăn lộn trên đám cỏ xanh rì đuổi theo mấy con bướm và vồ được một con ngài. “Nữ Hoàng khịt mũi cảnh cáo, em (Mắt Trố) vội buông để con ngài chấp chới bay lên.
Nữ Hoàng dịu dàng giảng giải:
– Em chỉ nên bắt một con côn trùng nếu em thức sự cần thức ăn. Thứ nhất, em có thể đau bụng. Thứ hai, em đã no nê rồi thì hãy để muôn loài sống cuộc sống của mình nhé.”
Đọc lời thoại này, tôi rất tâm đắc. Có lẽ ở đây bản năng tự nhiên của muôn loài lại thiện lương hơn cả con người. Con vật không có tính tham lam như con người có trí khôn. Nó chỉ “mưu cầu hạnh phúc” phù hợp với nhu cầu đơn giản của nó, ăn vửa đủ, ở vừa đủ…Khi đã no nê rồi nó không tham lam thêm nhiều của cái và nhiều hơn nữa như con người. Chính vì vậy con người cũng chẳng nên khẳng định tính người hơn bản năng tự nhiên của loài vật. Con người hãy sống bình đẳng với loài vật để hiểu loài vật, để tôn trọng cuộc sống của muôn loài. Phải chăng đây là chính là thông điệp của tác phẩm “Mắt Trố” muốn gửi đến người đọc.
Một cuốn sách mỏng, một cuộc phiêu lưu của nhân vật chính không dài, cốt truyện không có quá nhiều tình huống hồi hộp đến nghẹn thở. Ấy thế mà, Mắt Trố đã thức tỉnh trong tôi những tình cảm đẹp đẽ thiện lương, ngọt ngào và dịu dàng. Mắt Trố đã khiến cho tôi cảm thấy cuộc sống này có một niềm hi vọng ở các thế hệ sau. Rồi bỗng nhiên, tôi mong muốn Mặt Trố sẽ còn tiếp tục kể chuyện cho bạn đọc biết nhiều cuộc phiêu lưu mới. Tôi tin rằng, với tấm lòng nhân hậu và vốn hiểu biết phong phú của mình, tác giả Thụy Anh với nhân vật Mắt Trố sẽ còn mang đến cho bạn đọc những bất ngờ mới.
2/2/2026. LPL
Nguyễn Thụy Anh (sinh năm 1974) là một nhà sư phạm. Hơn thế nữa Thụy Anh là một nhà sư phạm được đào tạo bài bản và đã có học hàm Tiến sĩ Giáo dục ở Liên bang Nga. Về nước năm 2009, Thụy Anh tự tạo ra một con đường đi riêng của mình. Nhà sư phạm trẻ tuổi đã lập ra Câu lạc bộ “Đọc sách cùng con” một tổ chức hoạt động giáo dục Văn hóa đọc và kỹ năng hướng nghiệp cho trẻ em. Chị đã vận dụng toàn bộ hiểu biết và vốn liếng của mình để sáng tạo giáo trình dạy học riêng, tổ chức Câu lạc bộ “Đọc sách cùng con”họat động theo phương hướng tự chủ về tài chính. Tưởng đâu đó là một ý tưởng lãng mạn như hoa “sớm nở tối tàn”? Nhưng không! Tới nay, Câu lạc bộ “Đọc sách cùng con” (do Tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thụy Anh làm chủ nhiệm) đã bước sang tuổi 16! Một tuổi tràn đầy sức sống. Bên cạnh hoạt động giáo dục trẻ em trong thực tế ở Câu lạc bộ “ Đọc sách cùng con”và trại hè giáo dục kỹ năng hướng nghiệp EcoCamp, vốn là người có tâm hồn nhân văn đằm thắm Nguyễn Thụy Anh đã say mê dịch thuật và sáng tác thơ văn. Trong hơn 15 năm qua Nguyễn Thụy Anh đã liên tiếp có những cuốn sách ra đời: Bố ơi, vì sao? (NXB Mỹ Thuật & Apha Book 2009); Olga Berggoltz của tôi (NXB Trẻ 2010); Gió trắng (tập truyện ngắn NXB Trẻ 2012), 100 gờ- ram hạnh phúc (NXB Trẻ 2013); Bộ sách thơ cho nhi đồng: Vui cùng Tiếng Việt, Nhim nhỉm nhìm nhim, Ngày xưa ngày nay ngày sau, Mẹ Hổ dịu dàng (NXB Trẻ 2014); Nói sao cho con hiểu (NXB Trẻ, 2017); Phù thủy sợ ma (Tập thơ NXB Kim Đồng, 2022); Bộ sách giáo khoa dạy tiếng Việt: Chào tiếng Việt – Ra khơi (NXB Giáo dục Việt Nam 2022), Chào Tiếng Việt – Khám phá (NXB Giáo dục Việt Nam 2022); Mèo con đếm tuổi (NXB Trẻ 2023).
