Câu lạc bộ Đọc sách cùng con docsachcungcon.com
Ảnh: Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh trò chuyện về lá cờ mà các chú bộ đội tàu ngầm Lữ đoàn 189 Hải quân gửi tặng.
Phóng viên: Với tư cách là người tham gia xây dựng nội dung sách giáo khoa, chị và nhóm biên soạn đã đưa những bài học về lòng biết ơn, sự tri ân đối với các anh hùng, thương binh, liệt sĩ vào Chương trình giáo dục phổ thông như thế nào? Điều những người làm sách kỳ ở các nội dung này là gì?
Tiến sĩ Nguyễn Thuỵ Anh: Trong nội dung của Hoạt động trải nghiệm ở tiểu học Chương trình giáo dục phổ thông mới, chúng tôi chú trọng đưa các chủ đề như “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, tri ân các anh hùng liệt sĩ, các gia đình có công với cách mạng và những người đóng góp công sức cho sự phát triển của đất nước. Nội dung này được triển khai cụ thể, không nói chung chung và hình thức. Chúng tôi mời các em quan sát cuộc sống xung quanh, tìm hiểu thông tin về những gia đình thương binh liệt sĩ của địa phương. Những hoạt động dự án được xây dựng dài hơi, tạo cơ hội cho các em thu thập thông tin từ nhiều nguồn: sách vở, phim ảnh, phỏng vấn các ông bà, cô bác cựu chiến binh, tham quan các bảo tàng, các nhà truyền thống… Từ việc hiểu, nắm được thông tin, cảm nhận được sự hy sinh, cống hiến của lớp người đi trước, học sinh lớp 4, lớp 5 chủ động lên kế hoạch bày tỏ lòng biết ơn thông qua những hành động giản dị mà thiết thực. Chẳng hạn, các em lên kế hoạch hỗ trợ một Mẹ Việt Nam anh hùng hoặc gia đình của các chú bộ đội đang công tác nơi biên giới, hải đảo; tham gia nhổ cỏ, quét dọn khu vực nghĩa trang liệt sĩ; tham gia lễ dâng hương tại đài tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ; tham gia dự án “Theo dấu chân những người anh hùng” để khắc họa chân dung của những anh hùng liệt sĩ địa phương; sưu tầm những bài hát, bài thơ ca ngợi tấm gương những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Sau khi kết thúc một dự án, các em đều có các buổi triển lãm, báo cáo thu hoạch. Điều này giúp lan tỏa ý nghĩa của các nội dung giáo dục tới cả những người lớn và những bạn còn chưa nhiệt tình tham gia.
Ngoài ra, trong Hoạt động trải nghiệm, chúng tôi hướng dẫn nhà trường tổ chức hoạt động Sinh hoạt dưới cờ để trò chuyện về chủ đề lòng biết ơn, tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc có sự tham gia của các khách mời như các nhà văn, nhà thơ, cựu chiến binh. Những câu chuyện sống động, chân thực của họ mang lại cho học sinh nhiều cảm xúc và trải nghiệm mới.
Nói tóm lại, các hoạt động trải nghiệm được thiết kế từng bước từ quan sát, nhận xét, đặt câu hỏi, phỏng vấn, ghi chép, thảo luận, chia sẻ cảm xúc, đưa ra các giải pháp và lên kế hoạch hành động – sẽ giúp học sinh tiếp cận chủ đề “Đền ơn đáp nghĩa” sâu hơn, ở tâm thế chủ động hơn, từ mong muốn của chính các em chứ không phải do người lớn, thầy cô áp đặt.
Phóng viên: Trong sách giáo khoa, các hoạt động được thiết kế theo một quá trình từ tìm hiểu, cảm nhận đến chủ động hành động. Còn trong không gian của Câu lạc bộ Đọc sách cùng con (CLBĐSCC), chị đã khơi mở chủ đề về sự hy sinh của các thế hệ cha anh bằng những câu chuyện và hoạt động cụ thể nào? Trẻ em, trong đó có những em sinh ra và lớn lên ở nước ngoài, đã đón nhận những nội dung ấy ra sao?
Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh: Câu hỏi này của chị khiến tôi có chút xúc động, nhớ lại những gì chúng tôi đã cùng với các em nhỏ ở CLBĐSCC chia sẻ với nhau về chủ đề này.
Đó là những buổi trò chuyện về lá cờ mà các chú bộ đội tàu ngầm Lữ đoàn 189 Hải quân đã gửi ra tặng các cháu. Chúng tôi nói về nguồn gốc của quốc kỳ, về sự hy sinh của lớp người đi trước, đề nghị các cháu đặt rất nhiều câu hỏi để cùng nhau tìm hiểu, khám phá những câu chuyện cảm động xung quanh lá cờ. Đó là những buổi sinh hoạt đọc, nghĩ và viết, chúng tôi trao đổi với nhau về nội dung những bài thơ được học trên lớp, những bài thơ câu chuyện được đọc trong những cuốn sách ngoài nhà trường về các cuộc kháng chiến, về những tấm gương anh dũng hy sinh vì Tổ quốc. Tôi cảm thấy, ở một không gian đơn giản của một câu lạc bộ, với thời gian không quá eo hẹp, chúng tôi đã khơi gợi được rất nhiều, nói được rất nhiều và từ đó các cháu cũng có thời gian suy ngẫm, viết những đoạn văn đầy cảm động về đề tài này.
Trong 16 năm qua, CLB cũng thường xuyên tổ chức cho các cháu đến thăm các đơn vị quân đội và các địa chỉ ghi dấu những người anh hùng; các buổi giao lưu với các chú bác cựu chiến binh, các chú bộ đội, những anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; tổ chức các buổi đi bộ, chạy, biểu diễn dân vũ, biểu diễn tiểu phẩm, biểu diễn ca khúc bằng ngôn ngữ ký hiệu… hưởng ứng các hoạt động của báo Nhân dân, Hội Nhà văn Việt Nam, CLB vì Hoàng Sa, Trường Sa thân yêu, CLB Tuổi trẻ vì biển đảo quê hương, Trung tâm đào tạo ngôn ngữ ký hiệu Hà Nội.
Trong nội dung trại hè EcoCamp do CLB Đọc sách cùng con tổ chức, chúng tôi không quên đưa vào chủ đề này. Những ca khúc, những bài thơ, những món quà gửi các chú bộ đội, những lá cờ được kết bằng những lời nhắn gửi tới các chú bộ đội, những lá thư gửi các bạn nhỏ con bộ đội, những ngày cùng nhau viết, vẽ về chủ đề bảo vệ Tổ quốc, những buổi dâng hương tại Bến K15 (còn gọi là Bến Nghiêng), Đồ Sơn, Hải Phòng, buổi thắp hương tưởng niệm các liệt sĩ – phi công tiêm kích tại Trung đoàn 927 Không quân… – tất cả đều sẽ là ký ức đẹp đối với các bạn trẻ và cả chúng tôi. Tôi cảm nhận được rõ nét sự rung động trong tâm hồn trẻ thơ. Những hoạt động như vậy mỗi năm lại mang đến cho các em nhiều suy ngẫm, thật sự thấm thía mà không giáo điều. Nhiều bạn nhiều năm sau đã tâm sự những khám phá mới mẻ của mình về chủ đề này. Các bạn trẻ sinh ra và lớn lên ở nước ngoài sau khi tham gia các hoạt động của chúng tôi cũng viết, vẽ và gửi những món quà nhỏ tới các chú bộ đội, bày tỏ sự tự hào về Tổ quốc Việt Nam.
Trên tất cả, tôi cho rằng, CLB chúng tôi đã góp phần bồi đắp lòng biết ơn, cảm thức tự hào dân tộc, nhận thức về trách nhiệm công dân bằng những việc làm nhỏ bé nhưng bền bỉ. Những giá trị này sẽ thấm dần vào tâm hồn trẻ, củng cố bộ giá trị tinh thần của các em.
Ảnh: Đại tá Nguyễn Công Huy, cựu phi công tiêm kích MiG-21 giao lưu cùng các bạn nhỏ tại CLB Đọc sách cùng con
Phóng viên: Từ những trải nghiệm trong biên soạn sách và tổ chức hoạt động trực tiếp với trẻ em, theo chị, đâu là điều cần đặc biệt lưu ý để việc giáo dục lòng biết ơn, niềm tự hào dân tộc không dừng ở những hoạt động mang tính thời điểm hoặc phong trào?
Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh: Theo tôi, trong cách thức tuyên truyền, phải tránh chủ nghĩa hình thức và tránh sự áp đặt. Trẻ em rất nhạy cảm với những điều này. Cần hướng dẫn trẻ thực sự trải nghiệm, lắng nghe, tìm hiểu. Những thông tin mà trẻ tự mình khám phá sẽ là động lực để chúng tham gia những hoạt động mà người lớn tổ chức. Trẻ cần được hiểu vì sao chúng làm những việc này. Trẻ cũng cần được bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của mình sau mỗi hoạt động. Các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh đừng né tránh những câu hỏi trực diện của học sinh, những trao đổi thẳng thắn có được từ sự quan sát của mỗi cá nhân. Phải làm thế nào để những việc làm mà người lớn tổ chức không dừng lại ở bề nổi, ở phong trào mà còn là cơ hội để những người đi trước chia sẻ với lớp trẻ về câu chuyện cuộc đời, về tâm tư tình cảm của mỗi người. Các sự kiện nên để ý xây dựng vừa có nghi lễ vừa có hoạt động vui tươi, trẻ trung (ca khúc mới, dân vũ, trò chơi…) , vừa sâu lắng, nhiều cảm xúc, có thu hoạch. Với phương pháp như vậy, việc tuyên truyền, bồi đắp ý thức về cội nguồn, ý thức tri ân các anh hùng liệt sĩ mới được thực hiện hiệu quả, bền vững.
Phóng viên: Xin cảm ơn chị về những gợi mở thú vị.
Nhà báo – Nhà văn Phong Điệp thực hiện.
(Bài đăng trên báo Văn nghệ Thái Nguyên – Số 26 – Ra ngày 25/7/2026)
